بازی، مهم ترین فعالیت انسانی کودک

شاید به جرات بتوان گفت مهم ترین فعالیت دوران رشد کودک، بازی کردن باشد. بازی کردن نه تنها به عنوان وسیله ای برای سرگرمی کودک محصوب می شود، بلکه منجر به رشد عاطفی، اجتماعی و جسمانی کودک می شود. طبق نظریه روانشناسان، بازی کردن مهم ترین عنصر رشد و توسعه روحی و روانی کودک می باشد. بازی و بازی کردن به عنوان معلمی برای کودک قلمداد می شود که به وسیله آن، کودک بدون دخالت دیگران و مستقیماً با استفاده از بازی کردن مهارت های مختلفی را فرامی گیرد.

ارزش و اهمیت بازی کردن برای کودکان:

کودک در طول زندگی خود علاوه بر فاکتورهای مهم حیاتی نظیر تغذیه و خواب، به بازی کردن نیز نیاز دارد. بازی صرفاً ابزاری برای سرگرمی کودک نیست، بلکه یکی از نیازهای اساسی کودک به حساب می آید. کودکان برای ورود به دنیای بزرگسالان، بایستی مهارت های مختلفی را فراگیرند. دریچه ای برای یادگیری این مهارت ها همان بازی کردن است. مهم ترین ابزار برای کنترل و تعادل هیجانات کودک بازی کردن است. زیرا منجر به تخلیه احساسات منفی کودک شده و باعث می شود کودک حس بهتری نسبت به خود داشته باشد.

از مهم ترین فواید بازی کردن، شناسایی نقاط مثبت و قوت کودک توسط خود می باشد. یادگیری مسئولیت پذیری و درک بهتر از محیط پیرامون فایده دیگر بازی کردن برای کودک می باشد. مهارت های مختلفی نظیر قدرت تصمیم گیری، سازماندهی، همکاری، نظم دادن به کارها، اشتراک اندیشه ها و احترام به حقوق دیگران در حین بازی توسط کودک آموخته می شوند. شاید بتوان بازی کردن کودک را تمرین، ارزیابی و تکمیل مهارت هایی که وی در آینده به آنها نیاز پیدا خواهد کرد، نامید.

اهمیت بازی در رشد جسمانی کودکان:

انجام حرکات تکراری و مداوم توسط کودک حین بازی کردن باعث تقویت عضلات وی می شوند. بازی هایی که به قدرت بدنی نیاز دارند نظیر دویدن، پریدن، بالارفتن و خزیدن عملکرد سیستم های اسکلتی و عضلانی، تنفسی، گردش خون، سیستم گوارشی و هضم کودک را تنظیم می کنند. تحرک کودک باعث افزایش اکسیژن رسانی به بافت ها و سوخت و ساز در بدن وی می شود. نخستین بازی های فیزیکی که توسط کودک انجام می شوند هماهنگی قدرت ذهنی و جسمی کودک را تحریک می کنند. با تمرین و تکرار بازی به مرور ارتباط بین جسم و ذهن کودک نیز قدرتمند تر می شود. از این رو بازی کردن به شکل مستقیم و غیر مستقیم بر سبک زندگی کودک و فعالیت های وی نظیر خوابیدن و غذاخوردن تأثیر می گذارد. مهم ترین فواید بازی فیزیکی، تقویت مهارت های حرکتی ظریف، مهارت های حرکتی درشت، تعادل و هماهنگی حرکات می باشد.

اهمیت بازی در رشد شناختی کودکان:

دوران طلایی رشد مغز انسان، مربوط به دوران کودکی وی می باشد. بیشترین میزان یادگیری در همین دوران شکل می گیرد. لذا دوران کودکی مهم ترین دوره برای رشد و توسعه مهارت های شناختی است. یکی از مهم ترین راه های تحریک و تقویت مهارت های شناختی در کودک، بازی کردن است.

بازی فرصت بزرگی است تا کودک به معنای واقعی کلمه تخیل کند. هیچ موضوع غیرممکنی دربازی کردن وجود ندارد. هر چیزی که کودک بخواهد در بازی کردن می سازد. لذا بازی کردن مهم ترین عنصر در رشد خلاقیت وی محسوب می شود.

انواع مختلف بازی و چالش هایی که کودکان حین بازی کرن می آموزند، فرصت بزرگی برای رشد مهارت حل مسئله می باشد. چالش های پیش آمده برای کودک در حین بازی بایستی توسط والدین مدیریت شوند. این بدان معناست که بایستی به کودک فرصت داده شود تا نحوه مقابله با این چالش ها را تا حد امکان بیاموزد.

مطالعات مختلف روانشناختی در کودکان موید این مطلب است که کودکانی که امکانات و فرصت اندکی برای بازی کردن داشته باشند، در مقایسه با همسالان از لحاظ رشد ذهنی و مهارت شناختی عقب تر هستند.

بازی کردن به تثبیت مهارت های یادگرفته شده توسط کودک کمک شایانی می کند. بازی به کودک کمک می کند تا با تکرار هیجانات درک درستی از آنها پیدا کند. کودکان کم سن و سال در فرایند بازی کردن، مفاهیمی مانند رنگها، اشکال هندسی، اندازه گیری، شمارش و شناسایی حروف را یاد می گیرند، درک آنها از کلمات بیشتر می شود و مهارت های شنیداری و گفتاری کودکان رشد می کند.

اهمیت بازی بر مهارت های اجتماعی کودکان:

کودکان در حین بازی کردن، فرصت مناسبی برای انجام مهارت های اجتماعی نظیر کمک کردن، مشارکت و همکاری را کسب می کنند. بازی به رشد هیجانی کودک کمک نموده و باعث می شود تا قدرت مقابله با احساسات منفی در کودک تقویت شود. تکرار هیجانات با تداوم بازی کردن به کودکان کمک می کند تا درک مناسبی از انواع هیجانات خود پیدا کنند. کودکان در بازی هیجان های مختلفی را تجربه می کنند. این هیجان ها مانند لذت، درد، غم، حسادت، عشق و ترس را شامل می شوند. والدین با مشاهده بازی کودکان شاهد رشد هیجانی و ذهنی کودکانشان خواهند بود.

در بازی کردن های گروهی، مهارت های اجتماعی مختلفی نظیر همکاری، کمک و حل مسئله برای مسائل و مشکلات پیش آمده توسط کودک آموخته می شود. کودکان همچنین حین بازی مفاهیم اساسی زندگی نظیر درک خود و درک دیگران را می آموزند. همچنین مفهوم اساسی داد و ستد نیز حین بازی آموخته می شود. قدرت تشخیص اعمال خوب و بد در حین بازی توسط کودک افزایش می یابد و در بازی های قاعده دار، پیروی و تبعیت از قانون توسط کودکان تمرین می شود زیرا اگر از قانون تبعیت نکنند نمی توانند بازی کنند.

جمع بندی:

بازی یکی از مهم ترین نیازهای کودک می باشد، و اگر کودکی نتواند بازی کند، بایستی توسط روانشناس کودک مورد معاینه قرار گیرد. بازی کردن والدین با کودکان زمینه ساز رشد و تعالی روحی و روانی وی شده و باعث تقویت روابط والدین با کودک خود می شود. بازی به شکل طبیعی منجر به رشد جسمانی، شناختی، اجتماعی و هیجانی کودکان می شود. نکته حائز اهمیت در بازی کردن این است که کودکان برای کسب این قابلیت های بازی نمی کنند، بلکه آنها نیاز دارند که بازی کنند، تجربه کنند و در دل این تجربه ها مهارت های مطرح شده را بیاموزند. بازی بستری برای تجربه است.